Ateşkes kararı İran içinde nasıl bölünme yarattı?

Kaynak, AFP via Getty Images

Sadece birkaç gün önce, Tahran belediyesini yöneten sertlik yanlıları, başkentin en işlek kavşaklarından birine devasa bir pankart astılar.

Pankartta "Hürmüz Boğazı kapalı kalacak" yazıyordu.

Bui geçen ay lider olarak atanmasından bu yana kamuoyu önünde görülmeyen İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hameney'in talimatıydı.

Tahran yönetiminin ABD ve İran arasında arabuluculuk yapan Pakistan'ın istediği iki haftalık ateşkesi ve boğazın yeniden açılmasını kabul etmesinden sonra bu pankartın kaldırılması gerekebilir.

İran, geçici bir ateşkesi kabul etmeyeceğini ve ABD ile İsrail'in İran'a karşı savaşının nihai olarak sona ermesini istediğini defalarca belirtmişti.

Sertlik yanlıları durumdan memnun değil. Tahran'dan gelen haberlere göre, ateşkes anlaşmasının duyurulmasından sonra Amerikan ve İsrail bayraklarını yaktılar.

Devrim Muhafızları ile bağlantılı gönüllü milis güç Besic üyesi bir grup, karara karşı çıkmak için geceyarısı dışişleri bakanlığına yürüdü.

Birkaç saat sonra, sertlik yanlısı Kayhan gazetesinin editörü, ateşkesi kabul etmenin "düşmana bir hediye" olduğunu, düşmanın ikmal yapmasına ve savaşa devam etmesine olanak sağladığını yazdı.

Sertlik yanlıları, İran'ın boğazı kapalı tutabilmesi ve füzeler ve insansız hava araçlarıyla Körfez ülkelerinde kaos yaratabilmesinden cesaret almışlardı.

İran'ın çatışmada üstünlüğe sahip olduğunu ve savaşa devam etmesi gerektiğini savundular.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir'in teklifini kabul etme kararı, ülkenin en yüksek karar alma organı olan ve ılımlı Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın başkanlık ettiği Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından alındı.

Konsey, ABD ve İran görüşmeler yaparken ateşkes karşılığında Hürmüz Boğazı'ndan iki haftalık bir süre için güvenli geçiş yapılabileceğini açıkladı.

İran'ın yakın müttefiki Çin'in, İran'ı Pakistan'ın talebini kabul etmeye ikna etmede önemli bir rol oynadığı haberleri geldi.

Ancak İran, 40 gün süren savaşta zaten büyük bir yıkıma uğramıştı.

İnsan hakları eylemcilerine göre üç binden fazla insan öldü ve ABD başkanı daha da büyük bir yıkım tehdidinde bulunmuştu.

Hatta sertlik yanlıları arasında bile, İran'ın kritik altyapısı daha fazla zarar görmeden önce bir çıkış yolu bulunması gerektiği konuşuluyordu.

Ateşkesin ilanından sadece birkaç saat önce, Yargı erkinin başındaki sertlik yanlısı Gülamhüseyin Mohseni Ejei İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, İran'ın üstünlüğü hala elinde tuttuğu sırada savaşa son vermeyi amaçladığını söyledi.

Aslında Ejei, büyük ölçüde ılımlı eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif'in birkaç gün önce Amerikan Foreign Affairs dergisinde yazdığı bir makalede dile getirdiklerini tekrarlıyordu.

Ulusal Güvenlik Konseyi, ateşkes anlaşmasını İran için bir zafer olarak nitelendirerek, yönetimin destekçilerini birlik halinde kalmaya çağırdı.

Sertlik yanlısı tutumdan bir başka sapma daha var. İran medyasına göre, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, İslamabad'da ABD ile yapılacak görüşmelerde İran heyetine başkanlık edecek ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile doğrudan müzakere edecek.

Savaşın ilk gününde İsrail'in hava saldırısıyla öldürülen eski Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney, ABD ile doğrudan müzakere yapılmasını hep yasaklamıştı.

Doğrudan temas, yeni dini lider olarak belirlenen oğlu Mücteba Hamaney tarafından onaylanmış görünüyor.

Ancak taraflar nihai bir barıştan hala çok uzak.

Görüşmelerin başarısız olması durumunda savaş yeniden başlayabilir. Bu, savaşı nefret ettikleri bir rejimi ortadan kaldırmanın bir yolu olarak gören ve savaşı destekleyen bazı İranlıların yaşanmasını umut ettiği bir ihtimal olabilir.

Ancak ateşkes diğer birçok kişiye etraflarındaki ölüm ve yıkımdan çok ihtiyaç duydukları bir ara ve rahatlama sağlıyor.